Dagboek maandag 17 augustus 2026

17-8-2026

1. Uitgangspunt: de eerdere onderzoeken

In 1999-2001 onderzocht Wageningen Universiteit verschillende wagens van Friesland ’96. In 2012 onderzocht de WOWD opnieuw oplegger OB-22-XY en opzetcontainer 9-121. Vooral de opzetcontainer liet een ongunstige verdeling zien: veel lucht bewoog vanuit de gangpadvloer rechtstreeks naar de dak ventilatoren, terwijl onzeker was hoeveel verse lucht werkelijk door de manden ging.

Bij de rit naar Den Bosch in 2012 was midden-boven gemiddeld 24,4 °C en midden-onder 19,9 °C: een verschil van 4,5 °C. De gemiddelde temperatuurstijging van de container bedroeg 10,4 °C. Het ontbreken van verticale ruimte tussen mandlagen, 31 duiven per mand en de mogelijke kortsluitstroom werden als verklaringen genoemd.

2. Najaarsvergadering 2018: nieuwe zorgen

Klachten over klein vervoer

PV De Gevleugelde Vrienden uit Jubbega meldde dat duiven soms ongeveer anderhalf uur in klein vervoer zaten met slechte ventilatie en hoog oplopende temperaturen. De vereniging vermoedde dat dit nadelig was ten opzichte van rechtstreeks laden in de containers en mogelijk samenhing met late aankomsten.

Het bestuur erkende dat de argumenten over ongelijkheid serieus waren en sprak af:

• een werkgroep Transport(middelen) in te richten;

• een nulmeting van het bestaande vervoer uit te voeren;

• in seizoen 2019 temperatuur-loggers in het klein vervoer te plaatsen;

• de temperatuur gedurende de aanvoer naar de containers te volgen;

• de bevindingen met Afdeling 10 te delen;

• kennis van de WOWD te benutten voor een toekomstbeeld en investeringsbeleid.

Plaatsing in de container

Jubbega vroeg ook aandacht voor het feit dat via klein vervoer aangevoerde manden mogelijk steeds achterin of op overgebleven plaatsen terechtkwamen. Roulatie werd logistiek moeilijk genoemd, maar de vervoerscommissie zou opnieuw overleggen met de vervoerder. Als proef zouden containers in 2019 vanuit achteren worden gevuld.

Een openbaar eindverslag van de toegezegde loggermetingen, nulmeting, werkgroep of proef met gewijzigde belading is niet gevonden.

3. Bestuursplannen 2022: technische inhaalslag

In de bestuursvoorstellen voor het najaar van 2022 werd de aanpassing van het NPO-Reglement Vervoer en Lossingen vertaald naar concrete gevolgen voor Friesland ’96:

• vermindering van het aantal duiven per mand;

• installatie van temperatuur- en CO2-loggers in iedere container;

• controle van het ventilatiesysteem bij de periodieke keuring;

• onderzoek naar de toekomst van klein vervoer;

• investeringen in automatisch lossen;

• inventarisatie van het wagenpark en de containers.

In de routekaart met Afdeling 10 werd voor 2023 expliciet gesproken over een inhaalslag van Afdeling 11, met inventarisatie van wagenpark en containers en investeringen in lossingssystemen.

4. Verenigingsvoorstellen 2023

Horizontaal tegenover verticaal beladen

Duivensport Heerenveen e.o. stelde dat vanuit het klein vervoer structureel horizontaal werd geladen. Daardoor zouden sommige verenigingen steeds bovenin en andere steeds onderin staan. De vereniging vroeg om verticaal laden, zodat manden evenwichtiger over de hoogte werden verdeeld. Het bestuur had geen principieel bezwaar wanneer dit praktisch uitvoerbaar was.

Deze vraag is technisch relevant omdat het onderzoek van 2012 bij een voertuig van Friesland ’96 gemiddeld 4,5 °C verschil tussen midden-boven en midden-onder vond.

Ventilatie en kennis bij chauffeurs

Heerenveen vroeg om de ventilatiesystemen van containers en klein vervoer op orde te brengen, chauffeurs voldoende bedieningskennis te geven en meetapparatuur te installeren. In het voorstel werd koolmonoxide genoemd, maar het NPO-reglement schrijft koolstofdioxide (CO2) en temperatuur voor.

Het preadvies van het bestuur was opvallend: ondanks voorschriften bleek de praktijk in het voorgaande seizoen nog te vaak anders. Toegezegd werd de vervoersmiddelen vóór het seizoen met vervoerder en convoyeurs door te nemen en zo nodig deskundigen in te huren om de ventilatie naar behoren te laten werken.

5. Investerings- en vervoersplan 2023

De technische en financiële uitwerking van maart 2023 noemt investeringen in temperatuur- en CO2-metingen, volgens het stuk mogelijk ook fijnstof, ventilatie in het klein vervoer, lagere mandbezetting en automatisch lossen.

Het beschreven wagenpark bestond uit:

• twee trailers met capaciteit voor 234 manden;

• één trailer voor 210 manden;

• twee trailers voor 190 manden;

• twee opzetcontainers voor 116 manden;

• twee opzetcontainers voor 106 manden.

De capaciteiten lijken op die van oudere Friesland ’96-voertuigen, maar de documenten bewijzen niet dat een genoemd voertuig exact dezelfde container is als de in 2012 onderzochte 9-121. Het bestuur koos mede uit kostenoogpunt voor samenwerking en het lenen of huren van geschikte trailers van andere afdelingen.

6. Seizoen 2024: loggers daadwerkelijk geïnstalleerd

Voor aanvang van seizoen 2024 meldde Friesland ’96 dat de vrachtauto’s waren uitgerust met loggers waarmee het verloop van temperatuur en CO2 in de duivencontainers kon worden gevolgd. Ook werd gemeld dat normaal gesproken automatisch kon worden gelost, behalve mogelijk tijdens enkele weken met zeer krappe vervoerscapaciteit.

Daarmee staat de aanschaf en installatie vast. Niet openbaar teruggevonden zijn:

• meetgrafieken per vlucht en per voertuig;

• vergelijkingen boven-onder en voor-achter;

• waarden tijdens rijden, wachten, overladen en verblijf op de losplaats;

• geregistreerde alarmen of grensoverschrijdingen;

• kalibratie- en inspectierapporten;

• een onafhankelijke beoordeling door WOWD of een andere deskundige.

7. Wat het NPO-reglement vanaf 2024 verlangt

Doorgaande duivenwagens moesten uiterlijk per 1 januari 2024 beschikken over een meet-, logging- en alarmsysteem voor temperatuur en CO2. Voor korte motorwagens en containers zijn minimaal midden-boven en midden-onder voorgeschreven; voor opleggers voor-boven, voor-onder, achter-boven en achter-onder.

Ventilatie- en meetsystemen moeten jaarlijks worden gecontroleerd en gekalibreerd. Van inspecties en kalibratie wordt een rapport opgesteld dat op aanvraag kan worden getoond. Alleen de mededeling dat loggers aanwezig zijn, bewijst daarom nog niet dat alle posities in iedere wagen goed worden geventileerd.

8. Zijn na 2012 nieuwe luchtstromingstesten gevonden?

Voor Friesland ’96 is na 2012 geen openbaar technisch rapport gevonden met rookproeven, luchtsnelheidsmetingen, werkelijk ventilatiedebiet, onderzoek naar kortsluitstromen, metingen midden in de manden of een vergelijking vóór en na aanpassing. Ook is geen recent specifiek WOWD-onderzoek aan het voormalige wagenpark van Afdeling 11 gevonden.

De recente aanpak lijkt vooral te bestaan uit monitoring, technische keuring, lagere mandbezetting, vervoerssamenwerking en automatisch lossen. Dat zijn verbeteringen, maar monitoring is niet hetzelfde als het technisch valideren van de luchtverdeling.

9. Ventilatie en automatisch lossen niet verwarren

Automatisch lossen verbetert gelijktijdigheid, eerlijkheid en snelheid van de lossing. Het verbetert niet automatisch de toevoer van verse lucht, afvoer van warmte en CO2, verticale tussenruimte of klimaatverschillen in de wagen. Beide onderwerpen worden in vergaderstukken naast elkaar besproken, maar moeten technisch afzonderlijk worden beoordeeld.

10. Situatie na de fusie in 2026

Friesland ’96 en de oude Afdeling 10 zijn in 2026 samengegaan in Afdeling Noord. De nieuwe afdeling publiceert informatie over vervoer, mandbezetting, vervoerskaarten, route-optimalisatie, convoyeurs en het Hitteprotocol. Een openbaar integraal technisch overzicht van het wagenpark van Oost en West is niet gevonden.

Zo’n overzicht zou per voertuig minimaal bouwjaar, containertype, ventilatieprincipe, sensorposities, keurings- en kalibratiedatum, verticale mandruimte, automatische lossing en recente meetresultaten moeten tonen.

11. Beoordeling

Er zijn aantoonbaar vervolgstappen gezet: ventilatieproblemen zijn besproken, metingen zijn toegezegd, controles en deskundige ondersteuning zijn aangekondigd, de mandbezetting is verlaagd en vanaf 2024 zijn temperatuur- en CO2-loggers aanwezig. Daarnaast zijn voertuigen aangepast voor automatisch lossen.

De ontbrekende afsluitende stap is transparante verantwoording van de meetuitkomsten. Zonder loggergegevens kan worden vastgesteld dat meetapparatuur aanwezig is, maar niet dat iedere container en iedere mandlaag onder alle omstandigheden goed presteert.

12. Gerichte vragen aan Bestuur Afdeling Noord

1. Welke voormalige Friesland ’96-trailers en opzetcontainers zijn in 2026 nog in gebruik?

2. Betreft dit voertuigen of typen die in 2012 door de WOWD zijn onderzocht?

3. Welke aanpassingen zijn sinds 2012 aan luchttoevoer en luchtafvoer uitgevoerd?

4. Is de mogelijke kortsluitstroom van gangpadvloer naar plafondventilators aangepakt?

5. Is tussen alle mandlagen minimaal 3 centimeter verticale ruimte aanwezig?

6. Welke voertuigen beschikken over automatische lossing en welke nog niet?

7. In welke voertuigen zijn temperatuur- en CO2-loggers geplaatst?

8. Waar bevinden de sensoren zich exact?

9. Kunnen meetgrafieken uit 2024, 2025 en 2026 beschikbaar worden gesteld?

10. Zijn overschrijdingen van 28 °C, 2.000 ppm of 3.000 ppm geregistreerd?

11. Welke alarmen zijn afgegaan en welke maatregelen volgden?

12. Wanneer zijn de sensoren voor het laatst gekalibreerd?

13. Zijn inspectie- en kalibratierapporten aanwezig en opvraagbaar?

14. Is na 2012 nog een rookproef, luchtsnelheids- of debietmeting uitgevoerd?

15. Is de ventilatie getest bij maximale belading en warme omstandigheden?

16. Zijn de in 2018 aangekondigde metingen in klein vervoer beschikbaar?

17. Wordt ook tijdens stilstand, overladen en verblijf op de losplaats gelogd?

18. Kan per vlucht worden vastgesteld waar de manden van iedere vereniging stonden?

19. Is het wagenpark van Oost en West na de fusie technisch vergeleken?

20. Kan jaarlijks een geanonimiseerd overzicht van temperatuur- en CO2-metingen worden gepubliceerd?

13. Eindconclusie

De openbare stukken tonen een duidelijke ontwikkeling van zorgen en toezeggingen naar daadwerkelijke aanschaf van loggers en technische aanpassingen. Zij tonen echter niet hoe de voertuigen in recente seizoenen werkelijk hebben gepresteerd. De belangrijkste vervolgvraag is daarom niet langer óf er sensoren zijn, maar wat zij tijdens iedere vlucht hebben geregistreerd en welke verbeteringen op basis daarvan zijn doorgevoerd.

Bronnen

• WOWD - overzicht onderzoeken vervoer

• WOWD - technische beoordeling Friesland ’96-wagens, 2012

• Friesland ’96 - notulen najaarsvergadering 27 oktober 2018

• Friesland ’96 - bestuursvoorstellen najaar 2022

• Friesland ’96 - verenigingsvoorstellen en preadviezen 2023

• Friesland ’96 - uitwerking vervoer maart 2023

• Friesland ’96 - start vliegseizoen 2024

• NPO - Reglement Vervoer en Lossingen

• Afdeling Noord - nieuws en vergaderstukken

Samengesteld 15 augustus 2026  |  

FRIESLAND ’96 | CONTAINERS, VENTILATIE EN VERVOLGSTAPPEN

VERVOLGONDERZOEK

Containers en ventilatie
bij Friesland ’96

Vervolgstappen, vergadervragen, aanpassingen, loggers en ontbrekende meetresultaten

Van de oude Afdeling 11 naar Afdeling Noord - stand van zaken tot en met 2026

 

Samenvatting

Na de onderzoeken van 1999-2001 en 2012 is het vervoer bij Friesland ’96 herhaaldelijk onderwerp geweest van vragen, plannen en besluiten. Er zijn aantoonbaar verbeteringen ingezet: minder duiven per mand, controles van ventilatiesystemen, temperatuur- en CO2-loggers en aanpassingen voor automatisch lossen. De openbare verslaglegging stopt echter grotendeels bij plannen, aanschaf en mededelingen. Een recent onafhankelijk meetrapport met de werkelijk geregistreerde waarden per voertuig is niet gevonden.

?

Jaar	Aantoonbare ontwikkeling
1999-2001	Wageningen onderzoekt opleggers en opzetcontainers van Afdeling 11.
2012	WOWD test opnieuw twee voertuigen van Friesland ’96 en vindt duidelijke klimaatverschillen.
2018	Klachten over klein vervoer; loggermetingen en een werkgroep Transport worden toegezegd.
2022	Friesland ’96 kondigt een technische inhaalslag aan, inclusief CO2- en temperatuurloggers.
2023	Verenigingen stellen kritische vragen; controle met vervoerder, convoyeurs en eventueel deskundigen wordt toegezegd.
2024	De doorgaande vrachtauto’s zijn daadwerkelijk met temperatuur- en CO2-loggers uitgerust.
2026	Na de fusie is Afdeling Noord verantwoordelijk; openbaar integraal meetrapport niet gevonden.

 

Terug